نام نویسنده: سينا سعدى
بى بى سى – در تاريخ يازدهم سپتامبر سال 2002 کسانى که به روزنامه هاى اينترنتى، به عنوان مثال نسخه اينترنتى نيويورک تايمز، دسترسى داشتند مانند کسانى که بر صفحه تلويزيون سى ان ان مى نگريستند چند دقيقه پس از برخورد اولين هواپيما به يکى از برج ها، برخورد دومين هواپيما، سقوط برج ها و انفجار ساختمان وزارت دفاع آمريکا را همزمان با حادثه بر صفحه کامپيوتر هاى خود ديدند.
اما مخاطبان روزنامه هاى اينترنتى اين امتياز را بر بينندگان تلويزيون داشتند که با مراجعه به پيوندها، پس زمينه و تاريخچه را نيز دريافت کنند. نقشه برج هاى دوقلو، طرح هواپيماهاى مسافربرى، تاريخچه فعاليت هاى بزرگ تروريستى و کمى بعدتر تاريخچه شبکه القاعده و زندگينامه رهبران آن در دسترس بود.
دبيران بخش هاى گوناگون روزنامه اينترنتى به نامه هاى الکترونيکى، (اى ميل هاى) خوانندگانى که پرسش هاى خود را مطرح مى کردند پاسخ مى گفتند.
عکس ها و فيلم هاى ديجيتالى، حرفه اى يا آماتور، همزمان با وقوع حادثه بر صفحه هاى کامپيوتر خانگى منتقل مى شد و به مراجعه کننده اين امکان را مى داد که از زواياى گوناگون به تصويرها بنگرد. افراد درگير در حادثه، متخصصان و خوانندگان معمولى نيز نظريات خود را مکتوب يا بر نوارهاى صوتى و تصويرى در روزنامه هاى اينترنتى منعکس مى کردند. گپستنها نيز به گروه هاى گوناگون امکان مى داد که افکار و آراى خود را با يکديگر در ميان بگذارند. اين در حالى بود که بينندگان فرستنده هاى خبرى بزرگ تنها تماشاگران منفعل حادثه بودند و محکوم به ديدن و شنيدن چيزهايى که رسانه هاى بزرگ خبرى در اختيار آنان قرار مى دادند.
در ميان فعاليت هاى فرهنگى، روزنامه نگارى بيش از هر عرصه ديگرى از تحولات تکنولوژيک بويژه در زمينه اطلاع رسانى تأثير مى گيرد. اينترنت چون مهمترين دستاورد انقلاب ارتباطات به پيدايش روزنامه نگارى اينترنتى انجاميد که رابطه نشريه و خواننده، رابطه رسانه صوتى و تصويرى و مخاطب را از رابطه يک سويه به رابطه اى متقابل و ميان کنشى Interactive ارتقا داد. نشريات اينترنتى در تحقق دو کارکرد اساسى روزنامه نگارى يعنى اطلاع رسانى و طرح افکار و آراء متفاوت – نه تنها مکانيزم هاى متفاوت سانسور، خودسانسورى، سرمايه و توزيع را خنثى کردند که از محدوده ژورناليسم سنتى مکتوب، صوتى و تصويرى فراتر رفته، کارکردهاى جديد خود را در اين عرصه خلق کردند.
در نشريات اينترنتى اگرچه از کلام بهره گرفته مى شود اما مخاطب مى تواند به جاى خواندن يک مصاحبه، اگر خواست به نوار آن گوش دهد؛ به جاى خواندن يک گزارش خبرى، فيلم آن را نگاه کند. راديو تلويزيون نيز از تصوير متحرک و صدا و پخش همزمان بهره مى گيرند اما در اين دو رسانه زمان ارتباط در اختيار مخاطب نيست. مخاطب اين رسانه ها چون مخاطب نشريات مکتوب، محکوم به دريافت اطلاعاتى است که دبيران رسانه در اختيار او مى گذارند. در نشريات اينترنتى زمان ارتباط در اختيار مخاطب است.
مخاطب با بهره گيرى از پيوندها، اطلاعات را از ميان منابع نامحدودى که در اينترنت وجود دارد به دلخواه خود انتخاب مى کند. در نشريات اينترنتى مراجعه کننده مى تواند نه فقط بخش هاى انتخاب شده يک گزارش يا مصاحبه که تمامى آن را ببيند يا بشنود.
در نشريات مکتوب امکان دسترسى سريع به داده ها وجود ندارد. اين نشريات براى تکميل يا تصحيح اخبار و گزارش هاى خود بايد تا انتار شماره بعدى حد اقل يک روز براى روزنامه ها صبر کنند. در حالى که نشريات اينترنتى مى توانند هر لحظه با رجوع به سايت هاى ديگر داده هاى خود را تکميل يا تصحيح کنند.
در نشريات اينترنتى امکان ارسال و پخش گزارش، مقاله، فيلم، و عکس و نوار صدا در اختيار همگان است. دست اندرکاران رسانه هاى سنتى مکتوب، تصويرى و صوتى ميزبانان مديران، سياستگزاران، کارکنان و مدعوينى هستند که براى اين يا آن گزارش و موضوع دعوت شده اند. نشريات اينترنتى ميزبان همه کسانى هستند که علاوه بر اطلاع گيرى، سوداى شرکت فعال در توليد نشريه و حضور خلاق در رابطه اى زنده و متقابل و چند جانبه را در سر دارند.
نشريه اينترنتى نه فقط از قيد سانسور و خود سانسورى آزاد است که از سلطه سرمايه که براى رسانه هاى سنتى مکتوب و صوتى و تصويرى اساسى است، نيز رهاست. کارکنان نشريات اينترنتى در خانه هاى خود، و نه در دفاتر پر هزينه کار مى کنند. هزينه هاى کمر شکن چاپ، کاغذ، پست و توزيع از بودجه نشريات اينترنتى حذف شده است.
شبکه جهانى وب ها و اينترنت رابطه بسته مصرف کننده منفعل و توليد کننده مسلط را به رابطه آزاد و فعال و متقابل همه انسان ها بدل کرده است. به گفته « وى پاوليک» از کارشناسان برجسته روزنامه نگارى اينترنتى « نشريات اينترنتى انسان هاى بى تفاوت را از طريق کلمات، صدا، تصوير و فيلم درگير مى کند چرا که اين نشريات مى توانند مجموعه هايى از مخاطبان را که بر مبناى علاقه مشترک شکل گرفته اند به وجود آورند و از آنجا که اين نشريات امکان نامحدودى براى ارايه متن ها، به عمق و سطوح متفاوت، در اختيار دارند مى توانند نوعى از روزنامه نگارى را به وجود آورند که با هيچ رسانه اى قابل سنجش نيست».
روزنامه نگارى اينترنتى تلفيقى خلاق از چندين رسانه گوناگون است. پس دست اندرکاران آن بايد تخصص روزنامه نگارى را با دانش فنى همراه کنند. انتشار يک نشريه الکترونيکى به ظاهر ساده و آسان است و بى دليل نيست که در کنار نشريات اينترنتى معتبر و حرفه اى نشرياتى را مى توان ديد که از کوچک ترين معيارهاى حرفه اى بى بهره اند. برخى از کارشناسان، توليد آسان يک نشريه اينترنتى ضعيف را از جنبه هاى منفى روزنامه نگارى اينترنتى قلمداد مى کنند اما در رسانه هاى سنتى مکتوب يا صوتى و تصويرى نيز مى توان به صدها نمونه اشاره کرد که به دور از موازين و معيارهاى حرفه اى به بازار عرضه مى شوند.
