وزیر علوم در نشست «دانشگاه، هنر و جامعه ایرانی پساجنگ» اعلام کرده که اختلال اینترنت و پیامدهای آن برای عموم مردم، ضد امنیت ملی است و حتی شخص رئیسجمهور نیز درباره ادامه این وضعیت قانع نشده است؛ اظهارنظری که حالا یکی از صریحترین مواضع رسمی علیه تداوم محدودیت اینترنت در ایران است.
به گزارش روزنامه سازندگی، بیش از ۱۶۰۰ ساعت اختلال و محدودیت اینترنت، تنها به کند شدن ارتباطات روزمره ختم نشده است. طی دو ماه گذشته، بخش بزرگی از کسبوکارهای آنلاین با کاهش شدید درآمد، توقف پروژهها و تعدیل نیرو مواجه شدهاند. بسیاری از فریلنسرها و فعالان اقتصاد دیجیتال، مشتریان خارجی خود را از دست دادهاند و شرکتهای فناوری از افت جدی فعالیت خبر میدهند.
اینترنت «پرو»؛ دسترسی آزاد یا امتیاز ویژه؟
همزمان با محدودیت گسترده اینترنت، طرحی با عنوان «اینترنت پرو» یا «خطهای سفید» نیز در حال گسترش است؛ طرحی که بنا بر روایت رسمی برای حفظ فعالیت کسبوکارها و مشاغل ضروری طراحی شده اما در افکار عمومی بیش از هر چیز بهعنوان نماد «اینترنت طبقاتی» شناخته میشود. براساس گزارشهای منتشرشده، برخی کاربران با پرداخت هزینههای چندمیلیونی یا دریافت مجوزهای خاص، امکان دسترسی گستردهتر به اینترنت بینالملل را پیدا میکنند؛ دسترسیای که برای بخش بزرگی از مردم محدود یا مسدود شده است.
اقتصاد فیلترینگ و گردش مالی محدودیت
در کنار ابعاد سیاسی و اجتماعی، مسأله دیگری نیز مطرح است؛ شکلگیری بازاری بزرگ حول محدودیت اینترنت. برخی گزارشها از گردش مالی چند دههزار میلیارد تومانی فروش VPN، اینترنت ویژه و خدمات دور زدن فیلترینگ حکایت دارند. همین موضوع باعث شده برخی منتقدان از «اقتصاد فیلترینگ» سخن بگویند؛ اقتصادی که در آن محدودیت بیشتر بهمعنای سود بیشتر برای فروشندگان دسترسی ویژه و اینترنت طبقاتی است.
نباید اینترنت باز شود
در سوی دیگر ماجرا، جریانهای تندرو آشکارا از تداوم محدودیتها دفاع میکنند. روحالله مومننسب، دبیر ستاد امر به معروف تهران، اخیراً تأکید کرده که اینترنت «نباید به وضعیت قبل بازگردد» و خواستار تدوین «نظام حقوقی جدید اینترنت» شده است.
بحران اجتماعی قطع ارتباط
اما مسأله اینترنت در ایران فقط اقتصادی یا فناورانه نیست. جامعهای که ماههاست زیر فشار جنگ، تورم، نااطمینانی و فرسایش روانی قرار دارد اکنون با محدود شدن مهمترین ابزار ارتباطی خود نیز روبهرو شده است. برای میلیونها نفر، اینترنت فقط ابزار سرگرمی نیست؛ محل کار، ارتباط اجتماعی، دسترسی به اطلاعات و حتی راهی برای حفظ تعادل روانی است. محدود شدن این فضا، در شرایطی که جامعه همزمان با بحرانهای متراکم اقتصادی و اجتماعی مواجه است، احساس انزوا و بیاعتمادی را تشدید کرده است. شاید به همین دلیل است که حالا پرسش اصلی فقط زمان وصل شدن اینترنت نیست؛ بلکه این است که آیا اینترنت در ایران آینده یک «حق عمومی» خواهد بود یا امتیازی محدود برای گروهی خاص!
