موسسه مدیریت حامیان نواندیش افرا، به مناسبت روز جهانی استاندارد، روز پنج‌شنبه ۲۳ مهرماه ۱۴۰۵ سومین رویداد سالانه خود را با عنوان «ضرب‌آهنگ پایداری» برگزار کرد. این رویداد با موضوع «نقش استاندارد، حامیان و سرمایه انسانی در پایداری سازمان‌های نیکوکاری»، با مشارکت ۲۱ سازمان نیکوکاری و مردم‌نهاد دارای گواهی اعتماد افرا در طراحی محتوا و اجرا و با حضور بیش از ۲۰۰ مهمان از بیش از ۱۰۰ سازمان و مجموعه برگزار شد.
در این رویداد، مدیران و متخصصان حوزه نیکوکاری و مدیریت سازمانی، پایداری را از منظر استانداردسازی و ساختار سازمانی، جذب و نگهداشت حامیان، تامین مالی و مدیریت سرمایه انسانی بررسی کردند. پنج ارائه تخصصی با عنوان «قطعه‌های ضرب‌آهنگ پایداری»، چهار میزگرد موضوعی و پنل پایانی «هم‌آوایی» بخش‌های اصلی این رویداد را تشکیل دادند.
پایداری سازمان‌های نیکوکاری؛ فراتر از تامین منابع مالی
یکی از محورهای اصلی رویداد «ضرب‌آهنگ پایداری»، ضرورت توجه هم‌زمان به ابعاد مختلف مدیریت سازمان‌های نیکوکاری بود. تداوم فعالیت و حفظ اثر اجتماعی، تنها به جذب منابع مالی یا حضور نیروهای داوطلب وابسته نیست؛ بلکه به ساختار مدیریتی، کیفیت فرایندها، اعتماد حامیان، توانایی یادگیری از تجربه‌ها و ظرفیت سازمان برای مواجهه با شرایط پیش‌بینی‌نشده نیز ارتباط دارد.
این نگاه، مبنای طراحی محتوای رویداد قرار گرفت. افرا در فرایندی مشارکتی و با برگزاری بیش از ۳۵ جلسه برای ایده‌پردازی، طرح‌ریزی و چارچوب‌بندی، از تجربه‌های ۲۱ سازمان دارای گواهی اعتماد خود در شکل‌دادن به محتوای ارائه‌ها و برنامه‌های رویداد استفاده کرد. هدف، فراهم‌کردن فضایی برای طرح تجربه‌های واقعی و بررسی راهکارهایی بود که با شرایط و نیازهای متنوع سازمان‌های نیکوکاری تناسب داشته باشند.
استاندارد و پایداری؛ مسیر همراهی افرا با اکوسیستم نیکوکاری
در نخستین ارائه رویداد، سجاد ابوالحسنی، مدیرعامل موسسه افرا، مسیر فعالیت این موسسه در همراهی با اکوسیستم نیکوکاری را تشریح کرد. این ارائه بر نقش استانداردسازی در ارتقای کیفیت مدیریت سازمان‌ها و ایجاد چارچوبی برای شناخت وضعیت موجود، شناسایی زمینه‌های بهبود و تقویت توان سازمان‌ها برای ادامه فعالیت متمرکز بود.
در این رویکرد، استاندارد صرفا مجموعه‌ای از الزامات یا معیاری برای ارزیابی سازمان‌ها نیست؛ بلکه ابزاری برای کمک به آن‌هاست تا نقاط قوت و ضعف خود را بهتر بشناسند، درباره اصلاح فرایندها تصمیم بگیرند و ظرفیت لازم برای حفظ و توسعه اثر اجتماعی خود را تقویت کنند.
فعالیت افرا در این مسیر، بر پیوند میان ارزیابی، یادگیری و بهبود مستمر استوار است؛ مسیری که در آن تجربه‌های سازمان‌های نیکوکاری می‌توانند به شناخت بهتر چالش‌های مشترک و توسعه راهکارهای متناسب با نیازهای این حوزه کمک کنند.
داده‌هایی دست‌اول از تجربه سازمان‌های نیکوکاری و مردم‌نهاد در مواجهه با بحران
در دومین ارائه رویداد، فاطمه سازنده یافته‌های دو گزارش افرا درباره وضعیت سازمان‌های نیکوکاری در مواجهه با بحران دی‌ماه ۱۴۰۴ و جنگ ۴۰روزه را ارائه کرد. این دو گزارش با اتکا به تجربه‌های ثبت‌شده سازمان‌ها، به بررسی شرایط فعالیت آنها در دوره‌های بحرانی و چالش‌هایی می‌پردازند که بر تداوم خدمات و ظرفیت پاسخ‌گویی آنها اثر می‌گذارند.
گزارش مربوط به بحران دی‌ماه، تجربه ۱۴۰ سازمان در ۳۱ استان را بررسی کرده است. گزارش دیگری نیز بر اساس اطلاعات ۵۱ سازمان در ۱۹ استان، ۱۵ روز پس از آغاز جنگ گردآوری شد. کنار هم قرار گرفتن این دو تجربه، فرصتی برای بررسی وضعیت سازمان‌های نیکوکاری در شرایط متفاوت بحران و شناخت بهتر مسائل پیش روی آنها فراهم می‌کند.
توجه به این تجربه‌ها در چارچوب موضوع پایداری، از آن جهت اهمیت دارد که توان سازمان برای ادامه فعالیت در شرایط پیش‌بینی‌نشده، به آمادگی مدیریتی، کیفیت ارتباطات، دسترسی به منابع، هماهنگی نیروها و امکان تطبیق با شرایط جدید وابسته است. مستندسازی تجربه‌های بحران می‌تواند به سازمان‌ها کمک کند تا آسیب‌پذیری‌های خود را بهتر بشناسند و از تجربه‌های گذشته برای تقویت آمادگی و تداوم خدمات استفاده کنند.
از جذب حامی تا ساختن رابطه‌ای پایدار
در سومین ارائه رویداد، نجمه شهبازی، مدیرعامل انجمن مردم‌نهاد همیاری با کودکان، تجربه‌های هفت سازمان نیکوکاری و مردم‌نهاد را درباره جذب منابع مالی و حفظ ارتباط با حامیان تشریح کرد. این ارائه با عنوان «تامین مالی و سفر حامی» بر این نکته متمرکز بود که پایداری منابع مالی، صرفا با شناسایی حامیان بالقوه و درخواست کمک محقق نمی‌شود؛ بلکه به ایجاد رابطه‌ای مبتنی بر شناخت متقابل، اعتماد و مشارکت مستمر نیاز دارد.
در این ارائه، تجربه‌های سازمان‌های مشارکت‌کننده از دسته‌بندی حامیان و طراحی پیشنهادهای متناسب با ظرفیت آنها تا مستندسازی، گزارش‌دهی و حفظ ارتباط در شرایط بحران بررسی شد. برای نمونه، انجمن حمایت از توسعه فضاهای آموزشی و فرهنگی (انجمن حامی) با مشارکت‌دادن یکی از حامیان خود در تصمیم‌گیری و توسعه یک پروژه مدرسه‌سازی، زمینه گسترش پروژه از ساخت یک مدرسه به دو مدرسه شش‌کلاسه و اضافه‌شدن یک کانون فرهنگی را فراهم کرده بود.
همچنین تجربه خیریه حمایت از کودکان مبتلا به سرطان اصفهان (کسا) در طراحی استندهای تبریک و تسلیت به‌عنوان جایگزینی برای تاج‌گل‌های مرسوم، نمونه‌ای از تبدیل یک موقعیت اجتماعی به فرصتی برای مشارکت در فعالیت‌های نیکوکارانه بود.
مجموع این تجربه‌ها بر تغییر نگاه به حامی تأکید داشت: حامی تنها منبعی برای تامین منابع مالی نیست، بلکه می‌تواند در شناخت مسئله، تصمیم‌گیری، توسعه پروژه و تداوم مأموریت اجتماعی سازمان نیز نقش داشته باشد.
سرمایه انسانی؛ از جذب داوطلب تا توسعه و نگهداشت نیروها
چهارمین ارائه رویداد با عنوان «پایداری سرمایه انسانی» را دانیال آل‌بویه، مدیرعامل خیریه دانشجویی مردمی التیام، به نمایندگی از سازمان‌های نیکوکاری و مردم‌نهاد مشارکت‌کننده ارائه کرد. این ارائه به چالش‌های جذب، به‌کارگیری، ارزیابی، نگهداشت و توسعه نیروهای داوطلب و موظف اختصاص داشت.
آل‌بویه با اشاره به تجربه التیام در مواجهه با بحران‌های سال ۱۴۰۴، توضیح داد که اختلال در ارتباط با داوطلبان و دشواری هماهنگی فعالیت‌ها، آسیب‌پذیری ساختار کاملاً داوطلب‌محور این سازمان را آشکار کرد و ضرورت بازنگری در الگوی مدیریت سرمایه انسانی را پیش کشید. او در این زمینه تأکید کرد: «پایداری لزوماً با یک نوع سرمایه انسانی رخ نمی‌دهد.»
در این ارائه، تجربه‌های سازمان‌های مشارکت‌کننده در سه مرحله جذب، به‌کارگیری و ارزیابی، و نگهداشت و توسعه بررسی شد. استفاده از ظرفیت جامعه هدف برای جذب نیرو، بهره‌گیری از تخصص داوطلبان، تعریف روشن مسئولیت‌ها، پیشگیری از فرسودگی، فراهم‌کردن فرصت یادگیری و طراحی مسیر رشد برای داوطلبان، از جمله راهکارهای مطرح‌شده بود.
این تجربه‌ها نشان دادند که جذب داوطلب به‌تنهایی برای تقویت سرمایه انسانی کافی نیست. سازمان‌ها برای تداوم فعالیت خود به برنامه‌ای منسجم نیاز دارند که ضمن استفاده موثر از ظرفیت نیروهای داوطلب و موظف، زمینه رشد و ماندگاری آنها را نیز فراهم کند.
حمایت مالی هوشمند؛ سرمایه‌گذاری بر ظرفیت‌های سازمانی
در پنجمین ارائه رویداد، فاطمه حسینی‌پور، عضو هیئت‌مدیره موسسه مدیریت نواندیش برنا، رویکرد این موسسه در حمایت مالی هوشمند از سازمان‌های نیکوکاری را تشریح کرد. این ارائه بر ضرورت عبور از حمایت‌های مقطعی و تخصیص هدفمند منابع مالی برای تقویت زیرساخت‌های مدیریتی، توسعه ظرفیت‌های سازمانی و تداوم اثر اجتماعی متمرکز بود.
برنا در این چارچوب سه مسیر اصلی حمایت مالی را معرفی کرد: حمایت توسعه‌محور برای تقویت یا گسترش اثر اجتماعی، تحول ساختاری برای توسعه ظرفیت‌های مدیریتی و عملیاتی، و حمایت از پایداری فعالیت و خدمات سازمان‌ها.
در رویکرد معرفی‌شده، بررسی وضعیت سازمان و شناخت مسئله آن، ارزیابی جامع بر اساس استاندارد افرا و بررسی طرح پیشنهادی، مبنای تصمیم‌گیری درباره نوع حمایت و تخصیص منابع قرار می‌گیرد. برنا همچنین بر این نکته تأکید دارد که هدف از حمایت مالی، جایگزینی حامیان فعلی نیست؛ بلکه کمک به سازمان‌ها برای تقویت ظرفیت‌های خود و ایجاد زمینه جذب حمایت پایدار در آینده است.
این رویکرد، تامین مالی را در پیوند با استانداردسازی و توسعه سازمانی قرار می‌دهد؛ به این معنا که حمایت مالی می‌تواند علاوه بر پاسخ‌گویی به نیازهای جاری، به تقویت توان سازمان برای ادامه فعالیت و توسعه اثر اجتماعی نیز کمک کند.
پنل «هم‌آوایی»؛ متخصصان درباره پایداری چه می‌گویند؟
در بخش پایانی رویداد، پنل تخصصی «هم‌آوایی: پایداری سازمان‌های نیکوکاری» با تسهیل‌گری سهیل یاسائی، راهبر ارتباطات موسسه افرا، برگزار شد. جواد میلانی، مدیرعامل موسسه تسکین، نسیم طهرانی، متخصص و مشاور سیستم‌سازی، دکتر بهزاد ابوالعلایی، متخصص و مشاور منابع انسانی، لیلی ارشد، مددکار و فعال اجتماعی و فرید فولادی، رئیس هیئت‌مدیره موسسه برنا، در این پنل دیدگاه‌های خود را درباره ابعاد مختلف پایداری سازمان‌های نیکوکاری مطرح کردند.
جواد میلانی با اشاره به نقش استانداردسازی در شناخت وضعیت واقعی سازمان، بر ضرورت حفظ ماموریت و اعتماد ذی‌نفعان تاکید کرد. از نگاه او، تداوم فعالیت به‌تنهایی نشانه موفقیت نیست؛ سازمان باید بتواند میزان انطباق عملکرد خود با ماموریتش را بسنجد و برای اصلاح مسیر تصمیم بگیرد.
نسیم طهرانی نیز سیستم‌سازی و مستندسازی تجربه‌ها را از عوامل مهم یادگیری سازمانی دانست. به گفته او، ثبت تجربه‌های حل مسئله در قالب فرایندها، رویه‌ها و ابزارهای مشخص، از تکرار خطاها جلوگیری می‌کند و به استفاده مؤثرتر از زمان، انرژی و انگیزه نیروهای سازمان کمک می‌کند.
دکتر بهزاد ابوالعلایی بر ضرورت توجه به شایستگی مدیران، آموزش مستمر و جانشین‌پروری تأکید کرد. او همچنین با اشاره به اهمیت شناخت دلایل جذب و خروج داوطلبان، از گفت‌وگوهای مقدماتی با موسسه افرا درباره انجام مطالعه‌ای پژوهشی در زمینه جذب و نگهداشت داوطلبان در سازمان‌های نیکوکاری خبر داد.
لیلی ارشد نیز با اشاره به دشوارتر شدن شرایط اقتصادی و اجتماعی و تاثیر بحران‌ها بر مشارکت داوطلبانه، حفظ امید، پیوندهای اجتماعی و امکان کنش جمعی را از ظرفیت‌های مهم برای تداوم فعالیت سازمان‌های مردم‌نهاد دانست.
فرید فولادی در ادامه، تامین مالی را فرایندی مستمر و ساختاریافته معرفی کرد و بر ضرورت تنوع‌بخشی به منابع مالی، توسعه روش‌های تأمین مالی جمعی و پیوند گزارش‌دهی مالی با اثربخشی اجتماعی تأکید داشت. او همچنین تقویت روابط عمومی و بهره‌گیری از ظرفیت هوش مصنوعی در تولید محتوا و روایت اثربخشی را از فرصت‌های پیش روی سازمان‌های نیکوکاری دانست.
مجموع دیدگاه‌های مطرح‌شده در پنل نشان می‌داد که پایداری سازمانی حاصل یک عامل منفرد نیست؛ بلکه از پیوند میان مدیریت اثربخش، ساختارهای قابل اتکا، سرمایه انسانی توانمند، اعتماد ذی‌نفعان و منابع مالی پایدار شکل می‌گیرد.
از تجربه‌های مشترک تا یادگیری در اکوسیستم نیکوکاری
در کنار پنج ارائه اصلی و پنل تخصصی، چهار میزگرد موضوعی با محورهای حامیان و گزارش‌دهی، منابع و تامین مالی، سرمایه انسانی و استانداردسازی و ساختار سازمانی برگزار شد. در این میزگردها، مدیران و متخصصان سازمان‌های نیکوکاری و مردم‌نهاد درباره چالش‌های مشترک و راهکارهای عملی در حوزه‌های مختلف به تبادل تجربه پرداختند.
رویداد «ضرب‌آهنگ پایداری» تلاشی برای نزدیک‌کردن تجربه‌های میدانی سازمان‌های نیکوکاری به دانش تخصصی مدیریت و ایجاد فرصتی برای یادگیری مشترک بود. مشارکت ۲۱ سازمان در طراحی محتوا و اجرا، در کنار حضور نمایندگان بیش از ۱۰۰ سازمان و مجموعه، بر رویکرد مشارکتی این رویداد تأکید داشت.
در این رویکرد، استاندارد نه صرفا مجموعه‌ای از الزامات، بلکه چارچوبی برای شناخت وضعیت سازمان، شناسایی زمینه‌های بهبود و تقویت توان آن برای ادامه فعالیت و حفظ اثر اجتماعی است. استمرار چنین گفت‌وگوهایی می‌تواند به توسعه راهکارهای متناسب با نیازهای واقعی سازمان‌های نیکوکاری و تقویت پایداری آنها کمک کند.
علاقه‌مندان برای آشنایی بیشتر با فعالیت‌ها و خدمات موسسه افرا می‌توانند به وب‌سایت این موسسه به نشانی https://afraway.org مراجعه کنند.