از دیتاسنتر تا جیب کاربران؛ هوش مصنوعی چگونه آینده گوشی‌های هوشمند را تغییر می‌دهد؟
گفتوگو با ابوالفضل حیدر، مدیرعامل شرکت کسری پارس.
موج سرمایه‌گذاری در هوش مصنوعی، هم معماری پردازشی گوشی‌های هوشمند را تغییر می‌دهد و هم معادلات تأمین حافظه و بهای تمام شده را تحت تأثیر قرار می‌دهد. ابوالفضل حیدر، مدیرعامل شرکت کسری پارس، در گفتوگو با آی‌تی‌ایران از رقابت بر سر تراشه‌ها، چالش افزایش قیمت حافظه و آینده پردازش هوش مصنوعی روی گوشی می‌گوید.
از نگاه کلان شروع کنیم. هوش مصنوعی الان چه جایگاهی در صنعت نیمه‌هادی دارد؟
من هوش مصنوعی را موتور محرک کل صنعت می‌بینم. گزارش ۲۰۲۶ دیلویت می‌گوید فروش سالانه نیمه‌هادی‌ها در ۲۰۲۶ به حدود ۹۷۵ میلیارد دلار می‌رسد. تراشه‌های هوش مصنوعی مولد هم نزدیک به ۵۰۰ میلیارد دلار از این رقم را می‌سازند. این یعنی صنعت به سمت تراشه‌های کم‌تعداد و پرارزش رفته است و این تولید کالای دیجیتال و گوشی‌های موبایل را تحت تاثیر قرار می‌دهد.
این تغییر چه اثری روی صنعت موبایل گذاشته؟
دو اثر دارد، یکی فرصت و دیگری چالش. فرصتش این است که موبایل‌های دارای پردازنده عصبی (NPU) و قابلیت‌های هوش مصنوعی مولد، به رده جدیدی از محصول تبدیل شده‌اند. طبق برخی تخمین‌ها حدود ۳۷۰ میلیون گوشی با قابلیت هوش مصنوعی مولد در ۲۰۲۵ عرضه شده و این عدد تا ۲۰۲۸ به ۹۱۲ میلیون می‌رسد. موسسه کانترپوینت هم سهم این گوشی‌ها را از ۳۰ درصد کل عرضه در ۲۰۲۵ به ۵۷ درصد تا ۲۰۲۹ پیش‌بینی کرده است. برای ما یعنی گوشی با هوش مصنوعی داخلی دیگر محصول لوکس و حاشیه‌ای نیست و دارد به استاندارد بازار تبدیل می‌شود.
بحث داغ این روزها بحران حافظه است. این چقدر روی صنعت گوشی هوشمند اثر گذاشته؟
خیلی. فشار اصلی همین‌جاست. تراشه‌های حافظه با پهنای باند بالا (HBM) و حافظه‌های مخصوص سرور، ظرفیت ساخت را از حافظه‌های مصرفی می‌گیرند. طبق آمار ترندفورس بیش از ۷۰ درصد تولید جهانی تراشه حافظه به سرمایه‌گذاری‌های هوش مصنوعی می‌رسد. اثر قیمتی این اتفاق این است که قیمت قراردادی DRAM معمولی برای اواخر ۲۰۲۶ حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد و قیمت NAND فلش ۱۵ تا ۲۰ درصد نسبت به فصل قبل بالاتر خواهد رفت. این یعنی سهم حافظه از هزینه ساخت یک گوشی ۸۰۰ دلاری از حدود ۱۴ درصد به حدود ۴۰ درصد خواهد رسید. یعنی حافظه از یک قلم معمولی به بزرگ‌ترین قلم هزینه تبدیل می‌شود.
این فشار چه شکل جدیدی به بازار خواهد داد؟
گزارش‌هایی که من دیدم اعلام می‌کنند که عرضه جهانی گوشی موبایل در فصل سوم ۲۰۲۶ حدود ۲۰ درصد افت کرده و پایین‌ترین سطح از سال ۲۰۱۲ بوده که نتیجه‌اش افزایش قیمت ۲۰ درصدی برای گوشی‌های موبایل است. جالب اینجاست که در تمام بیست سالی که من در بازار موبایل فعالیت می‌کنم به جز برهه‌ای که به دلیل کرونا زنجیره تامین جهانی دچار اختلال شد، این اولین بار است که می‌بینم قیمت جهانی گوشی‌ها درحال افزایش است. حتی دیدم گارتنر پیش‌بینی کرده قیمت ترکیبی DRAM و SSD تا پایان امسال تا ۱۳۰ درصد بالا برود و میانگین قیمت گوشی را حدود ۱۳ درصد افزایش بدهد.
به نظر شما برندهای جهانی چه اقدامی در این شرایط انجام خواهند داد؟
به نظرم واکنش برندها در سه حوزه خواهد بود. اول، برنامه‌ریزی زودهنگام تأمین و قراردادهای بلندمدت با تأمین‌کنندگان حافظه است. دوم، مدیریت هوشمند پیکربندی محصول. یعنی برندهای بزرگ در این شرایط هر ظرفیت حافظه را فقط جایی می‌گذارند که کاربر واقعاً به آن نیاز دارد. مشخصا کاهش حافظه‌ای که قابلیت‌های هوش مصنوعی را مختل کند، جزو گزینه‌ها نیست. سوم، بهینه‌سازی نرم‌افزاری مدل‌ها، یعنی فشرده‌سازی و کوانتیزه‌کردن مدل‌ها تا با حافظه کمتر، همچنان تجربه خوب را به کاربران بدهند. در این شرایط، مهندسی خوب مزیت رقابتی برای برندها خواهد بود.
بحث پردازش روی دستگاه (On-device AI) در برابر پردازش ابری مطرح است. شما کدام را درست‌تر می‌دانید؟
به نظرم بحث «یا این یا آن» نیست و «هم این هم آن» است. هنوز بخش عمده محاسبات در دیتاسنترهای بزرگ و سرورهای سازمانی انجام می‌شود، اما لایه «لبه دستگاه» یعنی موبایل و لپ‌تاپ برای تأخیر کم، حریم خصوصی و کارکرد آفلاین، روز به روز بیشتر اهمیت پیدا می‌کند. اغلب برندهای گوشی هوشمند همین معماری ترکیبی را دنبال می‌کنند. چون می‌خواهند کارهای سبک و حساس به حریم خصوصی، روی دستگاه اجرا شود و کارهای سنگین به فضای ابر برود.
آیا نگران حباب هوش مصنوعی در بازار چیپ‌ست هستید؟
این ریسک مطرح است. چون به نظر می‌رسد صنعت تقریباً همه تخم‌مرغ‌هایش را در سبد هوش مصنوعی گذاشته است. در این شرایط خاص حوزه فناوری و البته فضایی که کشور به لحاظ عوارض جنگ و تنش دچارش شده، شاید منطقی‌ترین انتخاب برنامه‌ریزی کسب وکار‌ها خارج از موج‌های زودگذر و حباب‌ها باشد. هر چند تشخیص حباب هم خودش کار ساده‌ای نیست. به نظرم مطالعه گزارشات موسسات معتبر بین‌المللی کمک می‌کند تغییرات بنیادی را سریع‌تر شناسایی کنیم و چابک‌تر تصمیم بگیریم.
