در دنیای پرشتاب فناوری اطلاعات، پایداری و امنیت شبکه خط قرمز هر کسب و کاری است. چه مدیر آی تی یک سازمان بزرگ دولتی باشید و چه صاحب یک استارتاپ در حال رشد، احتمالا به مرحله ای رسیده اید که سیستم های معمولی دیگر پاسخگوی نیازهای پردازشی و مدیریتی شما نیستند و به فکر راه اندازی یک سرور اختصاصی افتاده اید. اما راه اندازی سرور فقط خرید قطعات سخت افزاری گران قیمت نیست؛ مهم ترین بخش ماجرا، انتخاب سیستم عاملی است که قرار است این سخت افزار را مدیریت کند. اگر همین حالا قصد خرید ویندوز سرور اورجینال را دارید و با انبوهی از نسخه ها (۲۰۱۹، ۲۰۲۲)، ویرایش ها (استاندارد، دیتاسنتر) و انواع لایسنس ها روبرو شده اید، دست نگه دارید. انتخاب اشتباه در این مرحله می تواند میلیون ها تومان هزینه اضافه روی دست شما بگذارد یا امنیت کل سازمان را به خطر بیندازد. در این مقاله تحلیلی در وب سایت آی تی ایران، تمام آنچه را که قبل از تهیه لایسنس ویندوز سرور باید بدانید، بررسی می کنیم.
چرا ویندوز سرور؟ تفاوت واقعی با ویندوز ۱۰ و ۱۱
شاید اولین سوالی که برای بسیاری از کاربران غیرتخصصی پیش بیاید این است که چرا نمی توانیم از همان ویندوز ۱۰ یا ۱۱ که روی لپ تاپ های شرکت نصب است برای سرور استفاده کنیم؟ ظاهر ماجرا این است که هر دو ویندوز هستند و منوی استارت دارند، اما در باطن، معماری این دو زمین تا آسمان با هم فرق دارد.
ویندوزهای کلاینت (Client) مثل ویندوز ۱۰، برای “مصرف” طراحی شده اند. آن ها روی گرافیک، اجرای سریع نرم افزارهای آفیس، پخش مدیا و تجربه کاربری تمرکز دارند. اما ویندوز سرور برای “سرویس دهی” معماری شده است. وقتی شما اقدام به نصب ویندوز سرور می کنید، سیستم عاملی را در اختیار دارید که اولویت اول و آخرش پایداری (Stability) است. این سیستم عامل طوری طراحی شده که بتواند ماه ها و حتی سال ها بدون نیاز به خاموش شدن یا ریستارت شدن کار کند. مدیریت حافظه رم در ویندوز سرور کاملا متفاوت است و اولویت را به سرویس های پس زمینه (Background Services) می دهد تا نرم افزارهای کاربر.
علاوه بر این، ویندوز سرور ابزارهایی دارد که در ویندوز معمولی وجود ندارد یا بسیار محدود است. مهم ترین آن ها اکتیو دایرکتوری (Active Directory) است. اکتیو دایرکتوری به شما اجازه می دهد تمام کامپیوترها، کاربران و پرینترهای شبکه را از یک نقطه واحد مدیریت کنید. تصور کنید بخواهید روی ۵۰ سیستم به صورت تک تک پسورد عوض کنید؛ این کار غیرممکن است. اما با ویندوز سرور، این کار با چند کلیک انجام می شود. سرویس های دیگری مثل DHCP (برای آی پی دهی خودکار)، DNS (برای تبدیل نام به آی پی) و File Server (برای اشتراک گذاری امن فایل ها) از دیگر دلایلی هستند که سازمان ها را مجاب به مهاجرت به سمت ویندوز سرور می کنند.
چرا نسخه های کرک شده بلای جان سرورها هستند؟
متاسفانه در ایران به دلیل نبود قانون کپی رایت سفت و سخت، استفاده از نسخه های کرک شده بسیار رایج است. شاید برای ویندوز خانگی استفاده از کرک ریسک کمتری داشته باشد، اما برای سرور یک سازمان، استفاده از کرک مثل بازی با آتش است.
وقتی شما ویندوز سرور را کرک می کنید، در واقع فایل های سیستمی هسته ویندوز را دستکاری می کنید. این کار باعث می شود پایداری سرور به شدت کاهش یابد. گزارش های زیادی وجود دارد که نشان می دهد سرورهای کرک شده بعد از مدتی دچار رفتارهای عجیب می شوند؛ مثلا سرویس ها خود به خود استاپ می شوند یا سرور ناگهانی ریستارت می شود. اما خطر بزرگ تر، امنیت است. بسیاری از ابزارهای کرک کننده، خودشان حاوی بدافزار یا بک دور (Backdoor) هستند. یعنی شما با دست خودتان راه ورود هکرها را به حساس ترین بخش شبکه شرکت باز کرده اید. با توجه به افزایش حملات باج افزاری به سرورهای ایرانی، استفاده از نسخه اورجینال دیگر یک انتخاب لوکس نیست، بلکه یک ضرورت امنیتی است.
نبرد نسل ها: ویندوز سرور ۲۰۱۹ یا ۲۰۲۲؟
یکی از چالش های اصلی هنگام خرید ویندوز سرور، انتخاب بین نسخه های موجود است. مایکروسافت معمولا هر ۲ یا ۳ سال یک نسخه جدید منتشر می کند. در حال حاضر دو بازیگر اصلی در بازار وجود دارند: ویندوز سرور ۲۰۱۹ و ویندوز سرور ۲۰۲۲. بیایید تفاوت های آن ها را دقیق تر بررسی کنیم.
ویندوز سرور ۲۰۱۹: این نسخه بر پایه هسته ویندوز ۱۰ (نسخه ۱۸۰۹) ساخته شده است. بسیار پایدار است و امتحان خود را در دیتاسنترهای بزرگ پس داده است. اگر سخت افزار سرور شما متعلق به سال ۲۰۱۸ تا ۲۰۲۰ است، این نسخه هماهنگی بسیار خوبی با درایورهای شما خواهد داشت. قابلیت هایی مثل Windows Admin Center که مدیریت سرور را تحت وب ممکن می کند، در این نسخه به بلوغ رسید.
ویندوز سرور ۲۰۲۲: این نسخه جدیدترین شاهکار مایکروسافت است که بر پایه هسته ویندوز ۱۰ (نسخه ۲۱H2) توسعه یافته است. تمرکز اصلی مایکروسافت در نسخه ۲۰۲۲ روی سه محور بوده است: امنیت چندلایه، قابلیت های هیبریدی با آژور و پلتفرم منعطف برای اپلیکیشن ها. مهم ترین ویژگی نسخه ۲۰۲۲، قابلیت “Secured-core server” است. این ویژگی با همکاری سخت افزار (CPU) و نرم افزار، از سرور در برابر حملات پیچیده ای که فرم ویر (Firmware) را هدف می گیرند محافظت می کند. همچنین پروتکل انتقال فایل SMB در این نسخه از رمزنگاری AES-256 پشتیبانی می کند که امنیت فایل های اشتراکی را به شدت بالا می برد. از نظر سرعت نیز، نسخه ۲۰۲۲ در فشرده سازی داده ها هنگام انتقال در شبکه، عملکرد بسیار بهتری نسبت به ۲۰۱۹ دارد. پیشنهاد ما برای سرورهای جدید، قطعا نسخه ۲۰۲۲ است.
استاندارد (Standard) یا دیتاسنتر (Datacenter)؟ کدام را بخریم؟
بعد از انتخاب سال نسخه، باید “Edition” یا ویرایش آن را انتخاب کنید. تفاوت قیمت بین نسخه استاندارد و دیتاسنتر بسیار زیاد است، بنابراین باید دقیق بدانید پول چه چیزی را می دهید.
۱. نسخه استاندارد (Standard Edition): این نسخه برای اکثر کسب و کارهای کوچک و متوسط و حتی بزرگ کافی است. تمام قابلیت های اصلی ویندوز سرور مثل اکتیو دایرکتوری، DNS، DHCP و غیره در این نسخه وجود دارد. محدودیت اصلی نسخه استاندارد در “مجازی سازی” است. با یک لایسنس استاندارد، شما مجاز هستید روی سرور فیزیکی خود، فقط ۲ ماشین مجازی (Virtual Machine) ویندوزی فعال کنید. اگر نیاز به ماشین مجازی سوم داشته باشید، باید لایسنس مجدد خریداری کنید.
۲. نسخه دیتاسنتر (Datacenter Edition): این نسخه مخصوص دیتاسنترها و شرکت هایی است که زیرساخت ابری خصوصی (Private Cloud) دارند. ویژگی های فنی آن شباهت زیادی به نسخه استاندارد دارد، اما در بحث مجازی سازی، هیچ محدودیتی ندارد. شما با خرید یک لایسنس دیتاسنتر (که بر اساس تعداد هسته های CPU محاسبه می شود)، می توانید بی نهایت ماشین مجازی ویندوزی روی آن سرور بالا بیاورید. همچنین قابلیت های پیشرفته ای مثل “Software-defined Networking” و “Storage Spaces Direct” فقط در نسخه دیتاسنتر فعال هستند.
بنابراین فرمول انتخاب ساده است: اگر روی سرور خود کمتر از ۲ ماشین مجازی دارید، نسخه استاندارد بخرید. اگر قصد دارید روی سرور خود تعداد زیادی ماشین مجازی (مثلا ۱۰ یا ۲۰ عدد) راه اندازی کنید، نسخه دیتاسنتر از نظر اقتصادی به صرفه تر خواهد بود.
پیچیدگی های لایسنسینگ مایکروسافت: Retail، OEM یا Volume؟
وقتی وارد بازار می شوید تا برای خرید ویندوز سرور اقدام کنید، با قیمت های عجیبی روبرو می شوید. یک جا قیمت را ۳ میلیون تومان اعلام می کند و جای دیگر ۳۰ میلیون تومان! دلیل این اختلاف فاحش چیست؟ نوع لایسنس. شناخت انواع لایسنس ها برای جلوگیری از کلاهبرداری و هدر رفت بودجه ضروری است.
۱. لایسنس Retail (خرده فروشی): این پادشاه لایسنس هاست. لایسنس Retail هیچ وابستگی به سخت افزار ندارد. یعنی اگر شما امروز یک سرور دل (Dell) بخرید و این لایسنس را روی آن فعال کنید، و سه سال بعد تصمیم بگیرید سرور خود را به اچ پی (HP) ارتقا دهید، می توانید لایسنس را از سرور قدیم پاک کرده و به سرور جدید منتقل کنید. این لایسنس ها معمولا گران ترین نوع هستند اما خیالتان راحت است که دارایی شرکت محسوب می شوند و با سوختن سخت افزار از بین نمی روند.
۲. لایسنس OEM (Original Equipment Manufacturer): این لایسنس ها مخصوص تولیدکنندگان سخت افزار است و قیمت بسیار پایین تری دارند. نکته کلیدی اینجاست که لایسنس OEM با اولین فعال سازی، به “مادربرد” سرور قفل می شود. یعنی تا زمانی که آن سرور سالم است، ویندوز شما کار می کند. اما اگر مادربرد بسوزد یا بخواهید سرور را عوض کنید، لایسنس هم باطل می شود و قابل انتقال به دستگاه جدید نیست. برای شرکت هایی که بودجه محدود دارند و قصد تعویض سرور در کوتاه مدت را ندارند، OEM گزینه ای اقتصادی و عالی است.
۳. لایسنس Volume (OLP): این مدل مخصوص سازمان های بزرگی است که می خواهند تعداد زیادی لایسنس را یکجا مدیریت کنند. در این روش یک پنل اختصاصی به نام VLSC به خریدار داده می شود که تمام لایسنس ها در آن مدیریت می شوند.
سخت افزار مورد نیاز: سرور شما چقدر باید قوی باشد؟
خیلی از مدیران فکر می کنند چون ویندوز سرور رابط کاربری ساده تری دارد، روی سخت افزارهای ضعیف هم خوب کار می کند. این تصور تا حدی درست است اما برای محیط عملیاتی (Production) خطرناک است. برای اجرای روان ویندوز سرور ۲۰۲۲ (نسخه Desktop Experience)، پیشنهاد حداقلی ما این است:
- پردازنده (CPU): حداقل ۴ هسته فیزیکی با فرکانس بالاتر از ۲ گیگاهرتز. اگر قصد مجازی سازی دارید، به ازای هر ماشین مجازی باید هسته های جداگانه در نظر بگیرید.
- حافظه رم (RAM): برای خود سیستم عامل حداقل ۴ گیگابایت رم لازم است. اما اگر سرویس هایی مثل SQL Server یا Exchange نصب می کنید، باید رم بسیار بالاتری (مثلا ۳۲ یا ۶۴ گیگابایت) در نظر بگیرید.
- فضای ذخیره سازی: این مهم ترین گلوگاه سرعت است. اکیدا توصیه می کنیم درایو C (محل نصب ویندوز) را روی هارد SSD یا ترجیحا NVMe Enterprise قرار دهید. ویندوز سرور به شدت به سرعت خواندن و نوشتن دیسک وابسته است. استفاده از هاردهای مکانیکی قدیمی (HDD) برای درایو ویندوز، باعث کندی شدید کل شبکه خواهد شد.
همچنین مطمئن شوید که سرور شما از چیپ امنیتی TPM 2.0 پشتیبانی می کند. ویندوز سرور ۲۰۲۲ برای فعال سازی برخی قابلیت های امنیتی پیشرفته، به این چیپ سخت افزاری نیاز دارد. اکثر سرورهای نسل ۱۰ و جدیدتر اچ پی و سرورهای جدید دل، این چیپ را دارند.
نکات طلایی پس از خرید لایسنس و نصب
حالا که مراحل تحقیق را طی کردید و خرید ویندوز سرور را انجام دادید، نوبت به نصب می رسد. رعایت چند نکته ساده در هنگام نصب می تواند جلوی مشکلات بزرگ در آینده را بگیرد:
- دانلود سورس اصلی: هرگز از سی دی های موجود در بازار یا سایت های دانلود متفرقه برای نصب ویندوز سرور استفاده نکنید. وقتی لایسنس قانونی دارید، می توانید فایل ISO دست نخورده را مستقیما از سرورهای مایکروسافت دانلود کنید.
- انتخاب گزینه Desktop Experience: هنگام نصب ویندوز سرور، با دو گزینه روبرو می شوید: Server Core و Server with Desktop Experience. گزینه Core محیط گرافیکی ندارد و فقط خط فرمان است (شبیه لینوکس). اگر متخصص حرفه ای نیستید، حتما گزینه Desktop Experience را انتخاب کنید تا محیط آشنای ویندوز را ببینید.
- آپدیت بلافاصله: قبل از اینکه آنتی ویروس نصب کنید یا دامین را راه اندازی کنید، سرور را به اینترنت وصل کرده و تمام آپدیت ها را دریافت کنید. درایورهای کارت شبکه و رید کنترلر (Raid Controller) را هم آپدیت کنید.
- تغییر نام سرور و تنظیم آی پی ثابت: قبل از هر کاری، یک نام با مسما برای سرور انتخاب کنید و یک آی پی استاتیک (Static IP) روی کارت شبکه ست کنید.
نتیجه گیری: امنیت خریدنی است!
در نهایت باید گفت که سرور، قلب تپنده کسب و کار شماست و سیستم عامل، روح آن. هزینه ای که بابت لایسنس اورجینال پرداخت می کنید، در واقع بیمه کردن داده های سازمانتان است. آرامشی که با داشتن یک سرور پایدار، آپدیت شده و امن خواهید داشت، ارزش این سرمایه گذاری را دارد. استفاده از نسخه های کرک شده شاید در کوتاه مدت صرفه جویی به نظر برسد، اما با اولین حمله باج افزاری یا خرابی دیتابیس، هزینه ای صدها برابر بیشتر به شما تحمیل خواهد کرد.
