شاید پلی استیشن ۳ برای بسیاری تنها یک کنسول بازی نوستالژیک باشد، اما کمتر کسی میداند که نیروی هوایی آمریکا زمانی با استفاده از ۱۷۶۰ دستگاه PS3 یکی از قدرتمندترین ابررایانههای جهان را ساخته بود؛ سیستمی که در زمان خود رتبه ۳۳ فهرست ابررایانههای دنیا را در اختیار داشت و برای پردازش تصاویر ماهوارهای، بهبود سامانههای راداری و تحقیقات مرتبط با هوش مصنوعی مورد استفاده قرار میگرفت.
این پروژه که «Condor Cluster» نام داشت، توسط آزمایشگاه تحقیقات نیروی هوایی آمریکا (AFRL) در شهر رم ایالت نیویورک توسعه یافت. هزینه ساخت آن حدود ۲ میلیون دلار برآورد شد؛ رقمی که به گفته «مارک بارنل»، مدیر بخش رایانش پرقدرت AFRL، تنها ۵ تا ۱۰ درصد هزینه ساخت یک ابررایانه مشابه با سختافزارهای متداول آن زمان بود.
در آن سالها هر کنسول پلیاستیشن ۳ با قیمت حدود ۴۰۰ دلار عرضه میشد، در حالی که تهیه سختافزار رایانهای با توان پردازشی مشابه، حدود ۱۰ هزار دلار برای هر واحد هزینه داشت. همین اختلاف قیمت باعث شد PS3 به گزینهای بسیار مقرونبهصرفه برای ساخت یک خوشه پردازشی عظیم تبدیل شود.
دلیل انتخاب پلیاستیشن ۳ فقط قیمت پایین آن نبود. این کنسول به لطف پردازنده قدرتمند Cell و توانایی پردازش گرافیکی، عملکرد بسیار مناسبی در محاسبات سنگین داشت. علاوه بر این، نسخههای اولیه PS3 امکان نصب و اجرای سیستمعامل لینوکس را نیز فراهم میکردند؛ قابلیتی که بعدها سونی به دلایل امنیتی آن را حذف کرد و عملاً ادامه پروژههای مشابه را غیرممکن ساخت.
ابررایانه Condor Cluster از ۱۶۸ پردازنده گرافیکی و ۸۴ سرور هماهنگکننده تشکیل شده بود و میتوانست حدود ۵۰۰ تریلیون عملیات ممیز شناور در ثانیه (۵۰۰ ترافلاپس) انجام دهد. این توان پردازشی در سال ۲۰۱۰ بسیار چشمگیر بود و Condor را در میان قدرتمندترین سامانههای محاسباتی جهان قرار داد.
موفقیت این پروژه نشان داد که سختافزارهای مصرفی و مخصوص بازی نیز میتوانند در کاربردهای علمی و نظامی نقش مهمی ایفا کنند. جالب اینکه در آن زمان هنوز حدود یک دهه تا فراگیر شدن استفاده از پردازندههای گرافیکی (GPU) برای آموزش مدلهای هوش مصنوعی و مدلهای زبانی بزرگ باقی مانده بود؛ فناوریای که امروز به ستون اصلی توسعه هوش مصنوعی تبدیل شده است.
البته Condor Cluster عمر چندان طولانی نداشت. حدود سال ۲۰۱۵ این پروژه از رده خارج شد، زیرا نسخههای جدید پلیاستیشن ۳ دیگر از لینوکس پشتیبانی نمیکردند و معماری پلیاستیشن ۴ نیز امکان گسترش این خوشه پردازشی را فراهم نمیکرد. در نهایت بسیاری از کنسولهای بازنشسته به مراکز تحقیقاتی کوچک اهدا یا فروخته شدند و حتی تعدادی از آنها بعدها در دکور فصل پنجم سریال Person of Interest نیز دیده شدند.
نکته جالب دیگر اینکه پیش از اجرای این پروژه، «گوراو خانا»، پژوهشگر دانشگاه ماساچوست دارتموث، نیز با استفاده از نزدیک به ۲۰۰ دستگاه پلیاستیشن ۳ یک ابررایانه کوچکتر برای شبیهسازیهای اخترفیزیکی ساخته بود؛ پروژهای که نشان میداد جامعه علمی نیز از همان سالها به ظرفیت بالای کنسولهای بازی برای انجام محاسبات پیچیده پی برده بود.
امروز تنها چند پردازنده گرافیکی ردهبالا میتوانند بهتنهایی به توان پردازشی کل Condor Cluster برسند؛ موضوعی که نشان میدهد قدرت پردازش رایانهها در کمتر از دو دهه با چه سرعت خیرهکنندهای رشد کرده است.
