فروش ۴.۸ همتی اُکالا در مرداد زیر ذره‌بین؛ صورت‌های مالی افق کوروش چه می‌گویند؟
اُکالا در شهریورماه اعلام کرد که فروش خالص این پلتفرم در مرداد ۱۴۰۵ به ۴.۸ هزار میلیارد تومان رسیده است؛ رقمی که به گفته این شرکت، بدون اجرای کمپین تبلیغاتی یا اتفاق ویژه‌ای در بازار محقق شده است. اما بررسی صورت‌های مالی شش‌ماهه افق کوروش در سامانه کدال، پرسش‌هایی درباره مقیاس این فروش و امکان تطبیق آن با داده‌های مالی منتشرشده ایجاد می‌کند.
اعلام فروش ۴.۸ همتی اُکالا در مردادماه، در نگاه اول از عملکرد قابل توجه این پلتفرم در بازار خرده‌فروشی آنلاین حکایت دارد. با این حال، وقتی این عدد را در کنار صورت‌های مالی شرکت افق کوروش، به‌عنوان تأمین‌کننده اصلی کالاهای اُکالا، قرار می‌دهیم، تصویر پیچیده‌تری شکل می‌گیرد.
یک تحلیل مبتنی بر داده‌های کدال تلاش کرده است با استفاده از اطلاعات مالی افق کوروش، فروش اُکالا در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ را به‌صورت مستقل تخمین بزند و آن را با عدد اعلام‌شده برای مرداد مقایسه کند. نتیجه این بررسی، یک فاصله قابل توجه میان فروش ماهانه اعلام‌شده و روندی است که از داده‌های مالی قابل استخراج به دست می‌آید.
چرا سهم ۹۰ درصدی افق در فروش اُکالا مبنا قرار گرفته است؟
نقطه شروع این تحلیل، تعیین سهم فروشگاه‌های افق کوروش از کل فروش اُکالا است. از آنجا که اُکالا علاوه بر فروشگاه‌های افق کوروش، با سوپرمارکت‌های محلی نیز همکاری می‌کند، تمام فروش این پلتفرم را نمی‌توان به افق نسبت داد.
برای تخمین این سهم، ابتدا باید به سال ۱۴۰۲ بازگشت؛ زمانی که اُکالا هنوز به‌طور کامل در مالکیت افق کوروش قرار داشت. بررسی صورت‌های مالی حسابرسی‌شده آن سال نشان می‌دهد ۸۶.۹ درصد از درآمد عملیاتی اُکالا از محل ارائه خدمات به فروشگاه‌های زنجیره‌ای افق کوروش حاصل شده است.
پس از انتقال مالکیت اُکالا به گروه نوآوران تجارت الکترونیک هستی (تپسی) در سال ۱۴۰۳، محاسبه این نسبت دشوارتر شد. با این حال، بررسی صورت‌های مالی شرکت تجارت الکترونیک هستی در سال ۱۴۰۴ نشان می‌دهد سهم فروشندگان غیرافق، یعنی سوپرمارکت‌های محلی فعال در مارکت‌پلیس اُکالا، از درآمد این پلتفرم کمتر از ۵ درصد بوده است.
از آنجا که سهم درآمدی لزوماً با سهم فروش برابر نیست، تحلیل مورد بررسی با یک فرض محافظه‌کارانه‌تر پیش رفته است: حاشیه درآمدی اُکالا از فروشندگان مارکت‌پلیس نصف حاشیه درآمدی آن از فروشگاه‌های افق در نظر گرفته شده است.
بر اساس این محاسبه، سهم مارکت‌پلیس از فروش اُکالا در سال ۱۴۰۲ حدود ۲۶ درصد و در سال ۱۴۰۴ حدود ۸.۸ درصد برآورد می‌شود. به این ترتیب، سهم افق از فروش اُکالا در سال ۱۴۰۴ به حدود ۹۰ درصد می‌رسد.
با توجه به افزایش احتمالی سهم فروشگاه‌های افق در نتیجه اجرای طرح کالابرگ در سال ۱۴۰۵، این تحلیل حتی امکان افزایش سهم افق را نیز مطرح می‌کند؛ با این حال، برای جلوگیری از خوش‌بینی در محاسبات، همان سهم ۹۰ درصدی سال ۱۴۰۴ مبنای بررسی قرار گرفته است.
نکته مهم این است که سهم ۹۰ درصدی، عدد رسمی اعلام‌شده از سوی اُکالا نیست و یک فرض تحلیلی است که نتایج محاسبات بعدی به آن وابسته خواهد بود.
صورت‌های مالی افق کوروش چه عددی را نشان می‌دهند؟
بر اساس صورت‌های مالی افق کوروش در شش‌ماهه منتهی به ۳۱ شهریور ۱۴۰۵ که در کدال منتشر شده، فروش اینترنتی ناخالص این شرکت در نیمه نخست سال به ۱۳ هزار و ۵۰۲ میلیارد تومان رسیده است. فروش خالص همین کانال نیز ۱۳ هزار و ۳۰۰ میلیارد تومان گزارش شده است.
اگر فروش اینترنتی ناخالص افق کوروش را معادل ۹۰ درصد از فروش ناخالص اُکالا در نظر بگیریم، فروش ناخالص کل اُکالا در شش‌ماهه نخست سال باید حدود ۱۵ همت باشد.
اما برای مقایسه با فروش خالص ۴.۸ همتی اعلام‌شده از سوی اُکالا، باید فروش خالص افق را مبنا قرار داد. با تقسیم فروش خالص ۱۳.۳ همتی افق بر سهم فرضی ۹۰ درصدی آن، فروش خالص کل اُکالا در نیمه نخست سال حدود ۱۴.۷ همت برآورد می‌شود.
| شاخص | مبلغ |
|---|---|
| فروش اینترنتی ناخالص افق کوروش | ۱۳.۵۰۲ همت |
| فروش اینترنتی خالص افق کوروش | ۱۳.۳ همت |
| فروش ناخالص برآوردی کل اُکالا | حدود ۱۵ همت |
| فروش خالص برآوردی کل اُکالا | حدود ۱۴.۷ همت |
| متوسط فروش خالص ماهانه اُکالا | حدود ۲.۴۵ همت |
این ارقام یک نتیجه مهم دارند: اگر برآورد ۱۴.۷ همتی را مبنا قرار دهیم، میانگین فروش خالص ماهانه اُکالا در نیمه نخست سال حدود ۲.۴۵ همت خواهد بود. در حالی که فروش اعلام‌شده برای مرداد به‌تنهایی ۴.۸ همت است؛ یعنی تقریباً دو برابر متوسط ماهانه شش‌ماهه.
مرداد چگونه به فروش ۴.۸ همتی رسیده است؟
اختلاف میان فروش مرداد و میانگین شش‌ماهه به‌تنهایی به معنای غیرممکن بودن عدد اعلام‌شده نیست. ممکن است یک ماه به دلایل مختلف عملکردی به‌مراتب بهتر از ماه‌های دیگر داشته باشد. اما مسئله زمانی جدی‌تر می‌شود که این اختلاف را در کنار ادعای اُکالا درباره رشد عادی و بدون کمپین ویژه قرار دهیم.
برای بررسی این موضوع، می‌توان روند رشد سفارش‌ها و ارزش سبد خرید را نیز وارد محاسبات کرد.
داده‌های عملکردی اُکالا در سال‌های ۱۴۰۲ و ۱۴۰۳ نشان می‌دهد میانگین رشد سالانه تعداد سفارش‌های این پلتفرم در این دو سال حدود ۸۷ درصد بوده است. اُکالا همچنین برای مرداد ۱۴۰۵ رشد ۸۹ درصدی سفارش‌ها را اعلام کرده است؛ عددی که به میانگین رشد سالانه سال‌های گذشته نزدیک است.
بر اساس این روند، رشد ماهانه تعداد سفارش‌ها حدود ۵ درصد برآورد می‌شود. از سوی دیگر، برای تخمین تغییر ارزش متوسط هر سبد خرید یا شاخص AOV، می‌توان از تورم ماهانه سبد خانوار استفاده کرد. بر اساس داده‌های منتشرشده در ایران استاتیس، تورم ماهانه سبد خانوار در این دوره ۴.۴ درصد بوده است.
با کنار هم قرار دادن رشد تقریبی ۵ درصدی سفارش‌ها و افزایش ۴.۴ درصدی ارزش سبد خرید، می‌توان رشد ماهانه حدود ۱۰ درصدی را برای فروش اُکالا در نظر گرفت.
در این سناریو، اگر فروش خالص شش‌ماهه به ۱۴.۷ همت برسد و فروش هر ماه به‌طور متوسط ۱۰ درصد رشد کند، فروش خالص مرداد باید حدود ۲.۷۸ همت باشد.
این در حالی است که عدد اعلام‌شده از سوی اُکالا ۴.۸ همت است؛ یعنی حدود ۲.۰۲ همت یا ۷۲ درصد بیشتر از رقمی که با فرض رشد ماهانه ۱۰ درصدی به دست می‌آید.
| شاخص | مبلغ |
|---|---|
| فروش خالص برآوردی شش‌ماهه | ۱۴.۷ همت |
| رشد ماهانه فرض‌شده | ۱۰ درصد |
| فروش مرداد در سناریوی رشد یکنواخت | ۲.۷۸ همت |
| فروش اعلام‌شده اُکالا | ۴.۸ همت |
| اختلاف دو رقم | ۲.۰۲ همت |
| فاصله فروش اعلامی با سناریوی رشد | ۷۲ درصد |
بنابراین حتی با در نظر گرفتن یک روند رشد نسبتاً قابل توجه، عدد ۴.۸ همت مرداد به‌سادگی با داده‌های شش‌ماهه قابل بازسازی نیست.
یک ماه به‌اندازه یک‌سوم فروش شش‌ماهه؟
مسئله را می‌توان از زاویه دیگری هم بررسی کرد. اگر فروش خالص شش‌ماهه اُکالا ۱۴.۷ همت و فروش مرداد ۴.۸ همت باشد، مرداد به‌تنهایی حدود ۳۲.۷ درصد از کل فروش نیمه نخست سال را تشکیل داده است.
به بیان ساده‌تر، در پنج ماه دیگر مجموعاً ۹.۹ همت فروش اتفاق افتاده؛ یعنی میانگین ماهانه حدود ۱.۹۸ همت.
در این شرایط، فروش مرداد باید حدود ۲.۴ برابر میانگین پنج ماه دیگر باشد.
| شاخص | مبلغ |
|---|---|
| کل فروش خالص شش‌ماهه | ۱۴.۷ همت |
| فروش مرداد | ۴.۸ همت |
| سهم مرداد از فروش شش‌ماهه | ۳۲.۷ درصد |
| فروش باقی‌مانده برای پنج ماه | ۹.۹ همت |
| میانگین فروش پنج ماه دیگر | ۱.۹۸ همت |
| نسبت فروش مرداد به میانگین پنج ماه دیگر | ۲.۴ برابر |
البته چنین جهشی لزوماً غیرممکن نیست. اما معمولاً برای توضیح افزایش ناگهانی فروش در این مقیاس باید به محرک‌هایی مانند کمپین‌های بزرگ، افزایش ناگهانی تقاضا، رشد قابل توجه ارزش سبد خرید، افزایش دفعات خرید مشتریان یا تغییر در شبکه فروشندگان اشاره کرد.
این در حالی است که اُکالا اعلام کرده فروش ۴.۸ همتی مرداد بدون کمپین یا موقعیت استثنایی محقق شده است. در نتیجه، توضیح چگونگی شکل‌گیری این جهش به یکی از پرسش‌های اصلی درباره عملکرد این پلتفرم تبدیل می‌شود.
اگر فروش شهریور هم ۴.۸ همت باشد چه اتفاقی می‌افتد؟
برای بررسی بیشتر، می‌توان یک سناریوی دیگر را نیز در نظر گرفت: فرض کنیم فروش خالص اُکالا در شهریور هم مشابه مرداد و معادل ۴.۸ همت بوده باشد.
در این صورت، مجموع فروش دو ماه مرداد و شهریور به ۹.۶ همت می‌رسد. از کل فروش خالص ۱۴.۷ همتی برآوردشده برای شش‌ماهه نخست، تنها ۵.۱ همت برای چهار ماه فروردین تا تیر باقی می‌ماند.
یعنی متوسط فروش خالص این چهار ماه باید حدود ۱.۲۷۵ همت بوده باشد.
در چنین سناریویی، فروش مرداد تقریباً ۳.۷ برابر میانگین چهار ماه نخست سال خواهد بود؛ اختلافی که حتی از سناریوی قبلی هم بزرگ‌تر است.
این محاسبه نشان می‌دهد هرچه فروش ماه‌های بعد به عدد مرداد نزدیک‌تر باشد، توضیح روند فروش ماه‌های ابتدایی سال دشوارتر می‌شود.
آیا تعریف «فروش خالص» در اُکالا با صورت‌های مالی یکسان است؟
یکی از مهم‌ترین نکات این بررسی، صرفاً بزرگی عدد ۴.۸ همت نیست؛ بلکه تعریف دقیق شاخصی است که اُکالا آن را فروش خالص نامیده است.
در صنعت خرده‌فروشی آنلاین، میان ارزش ناخالص تراکنش‌ها یا GMV و فروش خالص تفاوت وجود دارد. فروش خالص معمولاً پس از کسر مواردی مانند تخفیف‌ها، سفارش‌های لغوشده و مرجوعی‌ها محاسبه می‌شود. نحوه برخورد با یارانه ارسال و سایر هزینه‌ها نیز به تعریف و روش گزارش‌دهی شرکت بستگی دارد.
اگر عدد ۴.۸ همتی اُکالا پیش از کسر بخشی از این موارد محاسبه شده باشد، ممکن است بیشتر به ارزش ناخالص سفارش‌ها نزدیک باشد تا فروش خالصی که بتوان آن را مستقیماً با داده‌های مالی افق کوروش مقایسه کرد.
البته بدون انتشار روش محاسبه اُکالا نمی‌توان درباره این موضوع قضاوت قطعی کرد. اما همین ابهام، ضرورت ارائه جزئیات بیشتر را نشان می‌دهد.
آیا فروش عمده و سازمانی هم در عدد ۴.۸ همت محاسبه شده است؟
پرسش دیگر به دامنه فروش اعلام‌شده مربوط می‌شود. آیا ۴.۸ همت صرفاً حاصل خرید آنلاین مصرف‌کنندگان نهایی است یا فروش عمده، سفارش‌های سازمانی و سایر جریان‌های تجاری را هم در بر می‌گیرد؟
این تفکیک از آن جهت اهمیت دارد که فروش به مصرف‌کننده نهایی در یک فروشگاه آنلاین با فروش عمده به کسب‌وکارها یا سازمان‌ها، از نظر تحلیل بازار و محاسبه سهم بازار یکسان نیست.
داده‌های افق کوروش نیز در این زمینه قابل توجه است. این شرکت در گزارش تفسیری مدیریت خود برای شهریور ۱۴۰۵، فروش عمده را ۷.۴ همت در شش‌ماهه نخست سال گزارش کرده است؛ یعنی به‌طور متوسط حدود ۱.۲۳ همت در ماه.
اگر این میانگین را با فروش ماهانه ۲.۷۸ همتی در سناریوی رشد یکنواخت جمع کنیم، به عددی نزدیک به ۴.۰۱ همت می‌رسیم؛ رقمی که به فروش ۴.۸ همتی اعلام‌شده از سوی اُکالا نزدیک‌تر است.
این مقایسه به‌تنهایی نشان نمی‌دهد که فروش عمده در عدد اعلامی اُکالا لحاظ شده است. با این حال، ضرورت تفکیک دقیق فروش مصرف‌کننده نهایی از فروش عمده و سازمانی را برجسته می‌کند.
اگر اُکالا برای اعلام سهم بازار خود صرفاً بازار مصرف‌کننده نهایی را مبنا قرار دهد، اما در اعلام میزان فروش، جریان‌های عمده و سازمانی را نیز محاسبه کند، مقایسه این دو شاخص می‌تواند تصویری بزرگ‌تر از مقیاس واقعی فعالیت آن در بازار خرده‌فروشی آنلاین ایجاد کند.
برای راستی‌آزمایی فروش ۴.۸ همتی چه اطلاعاتی لازم است؟
بررسی داده‌های عمومی نشان می‌دهد که نمی‌توان با اطلاعات فعلی، رقم ۴.۸ همتی مرداد را به‌طور مستقل و دقیق بازسازی کرد. این موضوع لزوماً به معنای نادرست بودن عدد اعلام‌شده نیست، اما برای رفع ابهام، انتشار چند شاخص می‌تواند تصویر شفاف‌تری از عملکرد اُکالا ارائه دهد:
۱. فروش خالص هر یک از شش ماه نخست سال ۱۴۰۵
۲. تعداد سفارش‌های موفق در مردادماه
۳. متوسط ارزش سبد خرید (AOV) در مرداد ۱۴۰۵
۴. فروش خالص و متوسط ارزش سبد خرید در مرداد ۱۴۰۴ برای امکان مقایسه سالانه
۵. تعریف دقیق فروش خالص و جزئیات کسورات آن
۶. تفکیک فروش مصرف‌کننده نهایی از فروش عمده، سازمانی و سایر جریان‌های تجاری
این اطلاعات کمک می‌کنند مشخص شود رشد فروش مرداد بیشتر ناشی از افزایش تعداد سفارش‌ها بوده یا افزایش ارزش هر سفارش و تغییر در ترکیب فروش.
جمع‌بندی؛ عدد ۴.۸ همت هنوز قابل راستی‌آزمایی نیست
بررسی صورت‌های مالی افق کوروش و بازسازی سهم آن از فروش اُکالا، دو نکته مهم را نشان می‌دهد.
نخست اینکه با فرض سهم ۹۰ درصدی افق از فروش اُکالا، فروش خالص این پلتفرم در شش‌ماهه نخست سال ۱۴۰۵ حدود ۱۴.۷ همت برآورد می‌شود؛ رقمی که میانگین ماهانه آن را به حدود ۲.۴۵ همت می‌رساند.
دوم اینکه فروش ۴.۸ همتی مرداد، به‌تنهایی معادل حدود یک‌سوم کل فروش خالص برآوردشده برای شش‌ماهه نخست سال است. این رقم در مقایسه با سناریوی رشد ماهانه ۱۰ درصدی نیز حدود ۷۲ درصد بیشتر است.
در نتیجه، میان عدد اعلام‌شده از سوی اُکالا و تصویری که از داده‌های مالی افق کوروش به دست می‌آید، فاصله قابل توجهی وجود دارد.
این فاصله به‌تنهایی اثبات نمی‌کند که رقم اعلام‌شده اشتباه است. ممکن است تفاوت در تعریف فروش خالص، دامنه تراکنش‌های محاسبه‌شده یا ترکیب فروش مصرف‌کننده و سازمانی بخشی از این اختلاف را توضیح دهد.
با این حال، تا زمانی که اُکالا جزئیات محاسبه فروش خالص، آمار ماهانه و ترکیب سفارش‌های خود را منتشر نکند، عدد ۴.۸ همت را نمی‌توان به‌طور مستقل با اطلاعات عمومی موجود راستی‌آزمایی کرد.
مسئله اصلی در اینجا نه زیر سؤال بردن رشد اُکالا، بلکه روشن شدن این پرسش است: ۴.۸ هزار میلیارد تومان فروش مرداد دقیقاً از چه نوع تراکنش‌هایی تشکیل شده و چگونه با صورت‌های مالی شش‌ماهه این کسب‌وکار قابل تطبیق است؟