سال ۱۴۰۴ برای گردشگری ایران، سال عبور از یک بحران نبود؛ سال تجمع بحرانها بود. این صنعت هنوز از تبعات جنگ ۱۲روزه نفس تازه نکرده بود که تورم فزاینده، کاهش قدرت خرید و نااطمینانی مزمن نسبت به آینده کشور، یکی پس از دیگری به تقاضای سفر ضربه زدند. در ادامه، اتفاقهای ناگوار دیماه ۱۴۰۴ شوکی تازه به بازار وارد کرد و آمارهای گردشگری را به یکی از پایینترین سطوح سالهای اخیر رساند. حالا، در حالی که سایه احتمال درگیری و تشدید تنشها همچنان بر سر کشور سنگینی میکند، صنعت گردشگری و هزاران خانواده میزبان با افتهای شدید در رزرو، درآمد و نرخ اشغال مواجه شدهاند. در چنین شرایطی، چشم امید همه فعالان این حوزه به نوروز ۱۴۰۵ دوخته شده؛ نوروزی که هنوز معلوم نیست به چه شکلی رقم بخورد، اما به گونهای آخرین نقطه امید و نجات گردشگری داخلی ایران به شمار میرود.
شوک دی ۱۴۰۴ و فروپاشی مقطعی تقاضا
پس از اتفاقهای ناگوار دیماه ۱۴۰۴، الگوی سفر مردم بهطور ناگهانی دچار اختلال شد و بازار گردشگری با یک شوک شدید اما مقطعی مواجه گردید. دادههای پلتفرم جاباما نشان میدهد اگرچه تقاضای سفر در روزها و هفتههای ابتدایی این شوک با افت قابلتوجهی روبهرو بوده، اما در ادامه مسیر، بازار وارد فاز ترمیم شده است؛ بهطوری که در بازه منتهی به نوروز، سطح تقاضا در مجموع حدود ۲۵ درصد پایینتر از وضعیت نرمال و سال گذشته قرار دارد.
به بیان دیگر، نزدیک به ۷۵ درصد بازار در حال بازگشت است؛ هرچند این بازگشت همچنان شکننده است و به ثبات شرایط وابستگی مستقیم دارد.
کاهش همزمان رزرو، قیمت و درآمد
در شرایطی که تورم شدید، قیمت سبد کالاهای مصرفی و ضروری خانوار را بهطور مداوم افزایش داده و همزمان، زندگی روزمره مردم زیر سایه احتمال تنشهای منطقهای قرار گرفته است، سفر بهتدریج از سبد مصرفی خانوارها کنار رفته و به یک هزینه قابلحذف تبدیل شده است.
این جابهجایی اولویتها در سبد هزینه خانوار، خیلی زود خود را در رفتار بازار نشان داد و به افت محسوس تقاضای سفر انجامید. آمارهای جاباما نشان میدهد که درآمد اقامتگاهها در سراسر کشور با کاهش محسوسی روبهرو شده و میزبانان برای زنده نگه داشتن حداقل جریان نقدی، ناچار به کاهش قیمتها شدهاند. نتیجه، شکلگیری یک چرخه فرسایشی در بازار بوده است؛ چرخهای که در آن رزرو کمتر به کاهش قیمت میانجامد و کاهش قیمت، حاشیه سود را هر روز کوچکتر میکند. به بیان روشن، نفسهای گردشگری ایران دوباره به شماره افتاده است.
افت نرخ اشغال و تشدید رکود در دیماه
دادههای صنعت گردشگری حاکی از آن است که دیماه ۱۴۰۴ یکی از سختترین مقاطع گردشگری داخلی در سال جاری بوده است. طبق آمارهای جاباما، نرخ اشغال اقامتگاهها در این ماه با افت ۲۰ درصدی نسبت به هفتههای قبل مواجه شده و در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته نیز کاهش ۳۶ درصدی را ثبت کرده است. این اعداد بهروشنی بیانگر تعمیق رکود در بازار اقامت است؛ رکودی که نهتنها ناشی از فصل سرد سال، بلکه حاصل انباشت شوکهای اقتصادی و اجتماعی بوده و فشار بیسابقهای بر میزبانانی وارد کرده که هزینههای ثابت آنها همچنان پابرجاست.
نوروز؛ نقطه امید شکننده
با وجود تصویر کلی منفی، دادههای جدید نشانههایی از بازگشت تدریجی اما شکننده بازار را ثبت کردهاند. نرخ اشغال اقامتگاهها در دو هفته اخیر حدود ۴۳ درصد رشد داشته؛ رشدی که همزمانی آن با دو تعطیلی متوالی (۱۵ و ۲۲ بهمن) و ثبات نسبی شرایط، نقش مهمی در آن داشته است. این آمار نشان میدهد تقاضا بهطور کامل از بین نرفته، اما برای احیا، به یک محرک جدی نیاز دارد.
نوروز امسال فقط برای شاخصهای صنعت گردشگری مهم نیست؛ برای هزاران خانوادهای که پشت هر اقامتگاه ایستادهاند، حیاتی است. برای این خانوادهها، سفر نوروزی صرفاً تفریح نیست؛ چرخ زندگی است. درآمدی که میتواند بدهیها را پوشش دهد، اقامتگاه را سرپا نگه دارد و امید به ادامه فعالیت در سال جدید را زنده کند.
