در حالی که پس از قطعی گسترده اینترنت از ۱۸ دیماه، وزارت ارتباطات وعده داده بود شرایط دسترسی کاربران بهتدریج به حالت عادی بازمیگردد، تداوم اختلالها، فیلتر دوباره برخی پلتفرمها و دشوارتر شدن دسترسی به شبکههای اجتماعی، با سکوت معنادار این وزارتخانه همراه شده است؛ سکوتی که در عمل این برداشت را تقویت میکند که اینترنت کشور نهتنها به وضعیت قبل بازنگشته، بلکه در مسیر عقبگرد به سالهایی قرار گرفته که دسترسی به شبکههای اجتماعی مانند فیسبوک بهشدت محدود بود و اتصال به آنها تنها برای عده کمی ممکن میشد.
سال گذشته دولت با رفع فیلتر واتساپ از آغاز مسیری تازه در سیاستهای فضای مجازی سخن گفت و مقامات مختلف بارها وعده دادند که تلگرام و یوتیوب نیز بهزودی رفع فیلتر خواهند شد. وعدههایی که در مقاطع مختلف با تعابیری مانند «تا هفته آینده»، «در ماههای پیشرو» یا «در دستور کار قرار دارد» تکرار شد، اما هیچکدام به نتیجه عملی نرسید و صرفاً در حد اظهارنظر باقی ماند.
این روند در دیماه امسال وارد مرحلهای متفاوت شد. از ۱۸ دی اینترنت کشور با قطعی و اختلالی گسترده مواجه شد که نزدیک به ۲۰ روز ادامه داشت. پس از پایان این دوره نیز نهتنها وضعیت دسترسی به اینترنت بینالمللی به حالت عادی بازنگشت، بلکه گزارشهای کاربران نشان میدهد حتی واتساپ که پیشتر رفع فیلتر شده بود، بار دیگر از دسترس خارج شده است.
نکته قابل توجه آنجاست که در جریان همین قطعیها، پیامرسانهای داخلی نیز برای بیش از یک هفته از دسترس خارج شدند و بهتدریج به وضعیت پایدار بازگشتند. موضوعی که ادعای سالهای اخیر درباره پایداری و قابل اتکا بودن پلتفرمهای داخلی را با تردید جدی مواجه کرده است.
طی سالهای گذشته دولتهای مختلف با اختصاص بودجههای کلان و حمایتهای مستقیم و غیرمستقیم تلاش کردهاند کاربران را از پلتفرمهای خارجی به سمت پیامرسانهای داخلی سوق دهند. این سیاستها عمدتاً با استناد به ناامن و غیرقابل اعتماد بودن سرویسهای خارجی توجیه شده است، اما تجربه قطعی اخیر نشان داد حتی زیرساختهای داخلی نیز در شرایط بحرانی از پایداری لازم برخوردار نیستند.
در مجموع، شرایط فعلی نشان میدهد اینترنت کشور نهتنها به وضعیت پیش از ۱۸ دی بازنگشته، بلکه حتی شباهتی به وضعیت قبل از ۴ دی ۱۴۰۳ نیز ندارد. تمامی مانورهای رسانهای درباره رفع فیلترینگ و بهبود دسترسی عملاً بیاثر شده و فضای ارتباطی کشور دوباره به همان الگوی محدودکننده سالهای گذشته بازگشته است.
همزمان با این عقبگرد، شبکه ارتباطی کشور تحت فشار شدید قرار گرفته و دسترسی کاربران به پلتفرمهای فیلترشده حتی با استفاده از فیلترشکنها نیز با اختلال جدی همراه است؛ بهطوری که برای بخش بزرگی از کاربران، اتصال پایدار به شبکههای اجتماعی و سرویسهای بینالمللی به امری دشوار یا تقریباً غیرممکن تبدیل شده است.
مجموع این نشانهها حاکی از آن است که سیاستهای فعلی نهتنها نتوانسته اعتماد عمومی به وعدههای رفع محدودیت را بازگرداند، بلکه نگرانیها درباره بازگشت تدریجی اینترنت ایران به دوران محدودیتهای شدیدتر را بیش از گذشته تقویت کرده است.
