دولت چین در حال بررسی خرید جنجالی شرکت Meta از استارتاپ هوش مصنوعی Manus به ارزش ۲ میلیارد دلار است. این بررسی ممکن است نشان دهد که آیا این معامله برخلاف قوانین کنترل صادرات فناوری چین انجام شده یا خیر؛ موضوعی که در صورت تأیید، میتواند به پکن امکان نفوذ یا حتی جلوگیری از انجام این قرارداد را بدهد.
معامله میان متا و Manus هفته گذشته اعلام شد؛ شرکتی با ریشه چینی که اکنون از نظر حقوقی در سنگاپور ثبت شده است و توسط تیمی مدیریت میشود که پیشتر در پکن مستقر بودند. طبق گزارش منابع آگاه، وزارت بازرگانی چین در حال بررسی است که آیا انتقال فناوری و کارکنان Manus به سنگاپور و سپس فروش آن به یک شرکت آمریکایی نیاز به مجوز صادراتی داشته یا نه.
هرچند این بررسی فعلاً در مراحل ابتدایی است و ممکن است هرگز به تحقیقات رسمی منتهی نشود، اما به گفته منابع مطلع، این وضعیت دست چین را برای اعمال فشار در صورت لزوم باز میگذارد؛ حتی تا حدی که در شرایط سختگیرانه، ممکن است طرفین را به لغو معامله وادار کند. این همان رویکردی است که چین پیشتر در زمان تلاش دولت ترامپ برای فروش اجباری TikTok در آمریکا استفاده کرده بود.
نگرانی مقامات چینی تنها به فناوری محدود نمیشود. یکی از منابع خبر داده که این معامله میتواند شرکتهای نوپای چینی را تشویق به خروج فیزیکی از کشور کند تا از نظارت محلی در امان بمانند — پدیدهای که برخی آن را «سنگاپور شویی» (Singapore Washing) مینامند. Manus نیز از این الگو پیروی کرده و در تابستان ۲۰۲۵، بخش عمده تیم توسعه و فناوری خود را به سنگاپور منتقل کرده است.
Manus اکنون تحت مدیریت یک شرکت ثبتشده در سنگاپور به نام Butterfly Effect Pte اداره میشود. اما خواهرخواندهی آن، شرکت چینی Beijing Butterfly Effect Technology که در سال ۲۰۲۲ توسط پاول ژیائو هونگ (مدیرعامل Manus) تأسیس شد، هنوز به نام در پکن ثبت است — هرچند دفتر آن هنگام بازدید خبرنگاران فایننشالتایمز خالی بوده است.
برنامه متا این است که از فناوری دستیار هوش مصنوعی Manus در محصولات خود استفاده کرده و آن را با اکوسیستم نرمافزاری خود ادغام کند. این جابهجایی از چین به سنگاپور نیز ظاهراً پس از جذب سرمایه از شرکت آمریکایی Benchmark Capital انجام شده بود. همان زمان، وزارت خزانهداری ایالات متحده نیز این تراکنش را در چارچوب قوانین جدید سرمایهگذاری در شرکتهای چینی بررسی کرده بود.
به گفته یکی از اساتید دانشگاه اقتصاد و تجارت جهانی چین، این خروج مرحلهای Manus از چین مستقیماً تحت تاثیر محدودیتهای سرمایهگذاری آمریکاست. او هشدار داده هرگونه صادرات غیرمجاز فناوریهای تحت کنترل، میتواند به مسئولیت کیفری بینالمللی منتهی شود. بهعبارت دیگر، جدا شدن سریع از چین برای دور زدن قوانین پیچیده آمریکا و چین ممکن است سادهانگاری باشد.
در آمریکا اما برخی تحلیلگران معامله متا را یک موفقیت برای سیاستگذاری واشنگتن میدانند. کریس مکگوایر، تحلیلگر شورای روابط خارجی، تاکید کرده این خرید، شواهد تازهای از شکلگیری دو اکوسیستم جداگانه در حوزه هوش مصنوعی است: یکی آمریکایی، دیگری چینی. به گفته او، «فرار» Manus به اکوسیستم آمریکا نشان میدهد کدام طرف در حال حاضر برای نوآوران جذابتر است.
چین و شرکت متا به درخواست رسانهها برای اظهار نظر درباره این پرونده پاسخ ندادهاند؛ در حالی که Manus نیز حاضر به ارائه توضیح نشده است. این ماجرا ممکن است به نقطهای تازه در جدال ژئوپلیتیکی بر سر هوش مصنوعی میان دو قدرت اقتصادی جهان تبدیل شود.
